تعدیل موقت تنش، هدف مذاکرات

جمعه، ۱ اردیبهشت ۹۱- از سرگیری مذاکرات جمهوری اسلامی با گروه ۱ + ۵ پس از وقفه‌ای چهار ماهه و برگزاری اجلاس استانبول، مهم‌ترین رویداد سیاسی در این هفته بود.
خبرگزاری‌ها و مطبوعات جمهوری اسلامی به همراه رادیو و تلویزیون، در هفته‌ای که گذشت، اخبار، گزارش‌ها و تحلیل‌های فراوانی پیرامون این اجلاس و اهمیت آن برای طرفین درگیر انتشار دادند.
موضع‌گیری‌ و اظهار نظر مقامات اروپایی، آمریکا، روسیه و چین و نیز جمهوری اسلامی، پیش از تشکیل اجلاس، حاکی بود که توافق‌های اولیه بر سر مسایل مورد بحث به نحوی که ادامه این مذاکرات را تضمین کند، صورت گرفته است.
مسئول سیاست خارجی اروپا که ریاست گروه ۱ + ۵ را بر عهده دارد، اعلام نمود که گروه ۱ + ۵ در این دور از مذاکرات با چهره و راهبرد جدیدی ظاهر خواهد شد. معاون وزارت امور خارجه روسیه گفت: ما می‌توانیم مذاکرات روز شنبه را به گونه‌ای جلو ببریم که دست کم به ادامه مذاکرات بیانجامد. وزیر خارجه ترکیه که کشورش میزبان مذاکرات بود، اعلام نمود که اخبار خوبی بعد از مذاکرات روز شنبه خواهیم داشت. بنابراین طرفین بدون این که ادعاهای قبلی خود را در این اجلاس مطرح کنند، وارد مذاکره شدند. جمهوری اسلامی که پیش از این، بحث درباره پرونده هسته‌ای را موکول به حل یک‌رشته مسایل سیاسی می‌کرد و می‌کوشید از طریق امتیاز دادن بر سر مسئله هسته‌ای، امتیازات سیاسی به ویژه منطقه‌ای به دست آورد، این بار فقط بر حل و فصل مسئله هسته‌ای متمرکز شد و طرف دیگر نیز ادامه مذاکرات را مشروط به توقف غنی‌سازی اورانیوم نکرد، بلکه تأکید بر حق جمهوری اسلامی برای غنی‌سازی برای مقاصد صلح‌آمیز نمود، بدون این که وارد جزئیات آن شود. تا این‌جا روشن است که هر دو طرف درگیر لااقل در حرف از مواضع پیشین خود عقب‌نشینی کرده‌اند، تا شاید با ادامه مذاکرات که در واقع اجرای طرح گام به گام روسیه است و پیش از این، جمهوری اسلامی با آن مخالفت کرده بود، بتوانند به توافقاتی لااقل در کوتاه مدت که نیاز همه آن‌هاست دست یابند.
این نیاز به مذاکره و ادامه آن از کجا برمی‌خیزد؟ مقدم بر هر چیز، از این واقعیت که تنش در مناسبات جمهوری اسلامی با آمریکا و اروپا به نقطه حساس و خطرناکی رسیده و بیش از آن پیش رفته است که طرفین لااقل در لحظه کنونی خواستار آن باشند. لذا این تنش عجالتاً باید به نحوی تعدیل شود. تأکید مکرر رئیس جمهوری آمریکا که هنوز راه حل دیپلماتیک مسدود نشده است، فقط بازتاب این واقعیت است که دولت آمریکا درگیر یک‌رشته مسایل داخلی و خارجی‌ست و نه این که اساساً اعتقادی به راه حل دیپلماتیک اختلافات با جمهوری اسلامی داشته باشد، چون بزرگ‌تر از آن هستند که به شیوه‌های معمول دیپلماتیک حل شوند. کشورهای اروپایی نیز نمی‌خواهند این نزاع به درجه‌ای حاد شود که کار به درگیری نظامی بکشد. در اساس، هدف آمریکا و اروپا در برخورد با جمهوری اسلامی این است که با یک‌رشته فشارهای اقتصادی و سیاسی و تشدید مداوم آن‌ها، جمهوری اسلامی را نه صرفاً بر سر غنی‌سازی اورانیوم، بلکه کلاً سیاست‌های خارجی و منطقه‌ای خود به عقب‌نشینی وادار کنند و در ایده‌آل‌ترین حالت، جناح به اصطلاح معتدل‌تر و “اصلاح‌طلب” رژیم بر سر کار آید.
آن‌چه که روسیه و چین نیز خواهان آن هستند، تعدیل نزاعی‌ست که مدام احتمال وقوع جنگ را افزایش داده است. برای روسیه بقای جمهوری اسلامی در ایران، بیش از هر چیز اهمیت سیاسی و نظامی دارد. این را هم می‌داند که اگر این نزاع به درگیری نظامی بیانجامد، جمهوری اسلامی مشکل بتواند از این جنگ سالم بیرون آید. بنابراین موقعیت سیاسی‌اش در منطقه تضعیف خواهد شد و علاوه بر این ممکن است تغییرات سیاسی در ایران به نفع آمریکا رخ دهد و رقابت با آمریکا و اروپا را در آینده دشوارتر سازد. چین هم برای حفظ وضع موجود در ایران تلاش می‌کند که بخش مهمی از بازار آن در اختیار این کشور است. لذا در مجموع، ۶ قدرتی که در این مذاکرات با جمهوری اسلامی حضور دارند، هر یک از زاویه منافع و موقعیت کنونی خود، خواستار تعدیل و تخفیف تضاد از طریق مذاکرات و ادامه آن در لحظه کنونی هستند.
در طرف دیگر قضیه، جمهوری اسلامی نیز با اوضاع بسیار وخیمی روبروست. به رغم تبلیغات جنگی‌اش این را می‌داند که از نظر اقتصادی و نظامی توان درگیری و ادامه یک جنگ را با قدرت‌هایی برتر از خود ندارد. این را تشخیص می‌دهد که جنگ به نفع‌اش نیست. اوضاع اقتصادی جامعه در هم ریخته است. اجرای کامل تحریم‌های جدید از تیر ماه، وضعیت اقتصادی را وخیم‌تر و امکانات مالی دولت را محدودتر خواهد ساخت. بنابراین در پی یافتن راهی برای تعدیل این فشارها و اختلافات است و از همین‌روست که از این مذاکرات و ادامه آن استقبال کرده است.
برای جمهوری اسلامی آن‌چه که اهمیت فوری دارد، لغو تحریم‌هایی‌ست که قرار است از اول تیر ماه به مرحله اجرا درآیند. چون با اجرای کامل این تحریم‌ها مشکل بتواند حتا هزینه‌های ماشین نظامی – بورروکراتیک دستگاه دولتی را تأمین کند. از همین روست که مقامات جمهوری اسلامی در مصاحبه‌ها و موضع‌گیری‌های خود از هم اکنون خواستار شده‌اند که دولت‌های اروپایی و آمریکا به منظور اعتمادسازی در دور بعدی مذاکرات این تحریم‌ها را لغو کنند. وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی در یک برنامه تلویزیونی رسماً خواهان لغو این تحریم‌ها شد و اظهار داشت که ایران به دنبال حل موضوع است. اگر آن‌ها در مدت زمان باقی مانده تا نشست بعدی رفتاری از خود نشان دهند که جنبه اعتمادسازی داشته باشد، می‌تواند در کوتاه شدن مدت زمان حل شدن موضوع هسته‌ای مؤثر باشد. آن‌ها می‌توانند از الان تا زمان نشست، اقدامات اعتمادسازی را شروع کنند.
واکنش‌ طرف‌های مقابل اما منفی بود. وزیر امور خارجه آمریکا در پاسخ گفت: من به اقدامِ برابر اقدام، معتقدم اما فکر می‌کنم که زمانی می‌توان شاهد کاهش تحریم‌ها باشیم که ایرانی‌ها جدیت خود را نشان داده و تا زمانی که ایران جدی بودن خود را نشان ندهد، فشارها باقی خواهد ماند. ایرانی‌ها باید نشان دهند که گام‌هایی را برای پاسخ‌گویی به قطعنامه‌های شورای امنیت سازمان ملل و نگرانی‌های جامعه جهانی برمی‌دارند. رئیس دوره‌ای اتحادیه اروپا نیز گفت: “آن‌ها در زمینه مذاکرات بسیار طولانی که به هیچ سرانجامی نرسد، قهرمان جهان هستند.” این که بگوییم “ممکن است بخشی از تحریم‌ها را برداریم بسیار خطرناک است.”
در گذشته البته به نفع جمهوری اسلامی بود که مذاکرات، طولانی و بی سرانجام باشند. اما اکنون اوضاع تغییر کرده است. جمهوری اسلامی بیش‌تر از طرف مقابل اشتیاق دارد که مذاکرات لااقل زودتر به این نتیجه برسد که بخشی از تحریم‌ها برداشته شوند. بالعکس به نظر می‌رسد که به نفع به ویژه آمریکاست که مذاکرات تا برگزاری انتخابات ریاست جمهوری در این کشور ادامه یابد، تنش موجود تعدیل شود و حتا بده و بستان‌های محدودی نیز صورت گیرد. از جمله این که غنی‌سازی اورانیوم در سطحی پایین انجام بگیرد، در مقابل بخشی از تحریم‌ها نیز برداشته شود.
اما تمام این اقدامات فقط می‌تواند در محدوده‌ی معینی برای تعدیل و تخفیف تنش در مقطع کنونی انجام بگیرد و نه چیزی بیش از آن. چرا که اختلافات دو طرف پیچیده‌تر و گسترده‌تر از آن است که بتواوند به سادگی از طریق نشستن دور میز مذاکرات حل گردد.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: