پرستو در باد، روايتی از مبارزه، عشق و بازنگری بينش چريکی

عباس منصوران

پرستو در باد(۱)، به قلم محمد قراگوزلو، زبان حالِ آرمانگرايانی است که راوي، خود از شمارآنان است. اين روايت، هم خاطره است و نيز گوشه ای از تاريخ يک نسل در قالب رمان، رمانی رئاليستي، سرشار از شور، آرمان، عشقی در محاق، آرزو، اندوه و بيم و اميد که تراژدی تاريخی را چکامه می سازد. جدال انسان برای چيرگی با آن چه در درازی تاريخ به گوشش «سرنوشتی» ابدی خوانده اند. ستيز گروهی از انسان ها، برای زيستی بِهين، به اميدِ فراروييِ فردايی در خورِ انسان نوعی. گفتمان و کنش و واکنش انسان هايی خوش پندار برای حل پرسش های تاريخی و ديرينه پاسخ ناگرفته و آرزوهای زيبا و سترگ، که جز با نيرو، دانش و فهم ديالکتيکی مادی تاريخ و دگرگون خواه، با ساختاری ايجابی و آفريننده ارزش طبقه ای برای خود، در پيروزی بر نيروی تثبيت گرای حاکم نمی تواند بر سرنوشت جاريِ رقم زده به دست مناسبات حاکم، دست يابد.

تلاش پيوسته ی سيزيف وار با بر سر گرفتنِ صخره تا قُله تا بازغلتيدن دوباره ی کوهپاره تا دره و تلاش دوباره و محکوم به همواره و چندباره برخاستن. از مشروطه تا بهمن، بهمن بر بام خانه و فروپاشی خانه های اميد و رويش دوباره. گوزنِ جنگل، با «چراغی در دست، چراغی در برابر» برآشوبيده در محاصره خفاشان غنوده در غار متروک و تيره تاريخ، زير سايه های «مرگ و ابليس» در تعقيب گوزن ها اين شواليه های کوه و جنگل. و ايستادگی در برابر شلاق و شوک و خوف. فرهودی های جنگل، از رويداد سياهکل، روی به آينده، اما، گوزنی نرينه و تنها، با چشمانی به پهنای چهره ای پر اراده و دستانی با چشمی باز و سلاح ، دستی که می درخشد در اقدامی مستقيم، نقد با سلاح، بی سلاح نقد(۲). چشمانی بر کفِ دست، درخششی در تيرگي، در گريز از خودبيگانگی و رسيدن و پيوند با خويش، از نقطه ی آغازين و در پويش، اما به بيان راوی که با دريافتی «ما بعدی» از يک روند، در گفتمانی دو سويه، بيانگر نگرش آن سال ها و ديد و دريافتی پسا بهمن، با گذشت بهمن هاست. راوي، خود چالشگری است در تداوم فرايندی در بهمن که سرانجام، باورمندِ به گذر از اين برهه به سامانه ای ديگر، اما، مبهم و نا شناخته برای اين گرايشِ ويژه در جهان پيرامونی سال های ۱۹۶۰. راوی خود در بازگويی واقعيت به گفتمانی چند صدايي، نمايانگرِ گستره ای طيف گونه در گذر از مشی چريکي، استالينيسم و مائوئيسم، درنگی نه چندان دراز بر سوسياليسم اردوگاهی و اعتراضهای سال ۱۹۶۸ در اروپا و نيز «بهار پراگ» که به دريافتی ديگرانديشانه می پردازد.

نمايِ آگاهانه ناموزونِ روی جلد، بازتاب درون مايه ی کتاب ( طرح بيژن جزنی درزندان عشرت آباد سال ۱۳۵۰)، خود بيانِ نقد گونه ای است بر يک رويداد تاريخی در ايران دهه ی ۵۰ – ۱۳۴۰ در گرايش گريلايی شهر و جنگل. پرستوی زخمی در باد، نماد عشق و رهايی است در تراژدی جدال انسان در برابر نفرت و اسارت. در روايت پرستو فرهودی و سهراب حکيمي، با عشقی کريستالی و پر شور روبرو می شويم، بر گرفته از دريافت های زيبايِ پيکار در دورانی که «عشق را در پستوی خانه نهان بايد کرد»، عشقی که چون چشمه می جوشد و به پيوندی نقره ای فرا می رويد، عشقی که به خودی خود، ناگزير، بی نياز به اثبات و در بستر مبارزه ای پر شور، سهمگين و نابرابر و از برآمدی آرمانخواهانه، با از خودگذشتگی فراباورانه، نيرو ميگيرد. پرستو و سهراب در همگرايی و يافتن خويش، به راستی مرز تفاوتهای بينشی را در نورديده و به هدفی والاتر مينگرند. محمد قراگوزلو، همزمان در جايگاه راوي، در ايماژ دل انگيزی از عشق، در فضای سنگينِ تابوييِ ابرازِ عشقِ زمينيِ نشسته بر ذهنيت رزمندگانِ آن برهه، جرأتی ستودنی می يابد. رخدادها و شخصيتها در اين روايت، با آميخته ای از واقعيت و خيال، خواننده را با نامهای قهرمانان و رويدادها به برهه ی تاريخيِ شور و بيم و اميد می برد و نبرد و رويارويی دوآليسم انسان و اهريمن را به تصوير می کشد.

نويسنده با همنوازی شعر، شاملو، فروغ و حافظ، در روايت پرستو در باد، بر بال احساسات پر شور انساني، جلوه ای عاطفی و شاعرانه می بخشد. در فصلهای گونا گون متن، اين شعر است که فضای سياسی و مبارزاتی داستان را قوتی ديگر می بخشايد و فضايی نوستالژيک را باز آفرين می شود. سهراب حکيمي، سرانجام با ياری گرفتن از پل الوار به اعتراف می نشيند:

– می خوام اعتراف کنم که:

تو را به جای همه زنانی که نشناخته ام دوست می دارم

تو را به جای همه روزگارانی که نمی زيسته ام دوست می دارم

برای خاطر عطر گستره ی بيکران و برای خاطر عطر نان گرم

برای خاطر برفی که آب می شود، برای خاطر نخستين گل

برای خاطر جانوران پاکی که آدمی نمی راندشان

تو را برای خاطر دوست داشتن دوست دارم

تو را به جای همه زنانی که دوست نمی دارم، دوست دارم

جز تو، که مرا منعکس تواند کرد؟

من خود خويشتن را بس اندک می بينم.

پرستو است که با شگفتی می پرسد:

– چه زيبا. نشنيده بودم. ترجمه بود نه؟ از کی بود؟

– پل الوار.

برای خاطر برفی که آب می شود

برای خاطر نخستين گل

برای خاطر دوست داشتن…

دريا دشتِ گلی-عباس منصوران   –  alfabetmaxi@yahoo.se

۲۴ نوامبر ۲۰۱۱

______________________________________________________________

(۱) محمد قراگوزلو، نويسنده کتابها و نوشتارهای بسياری از جمله، کتابهای شيوه شهرآشوبي، فکر دمکراسي، بحران: نقد اقتصاد سياسی نئوليبرال،همسايگان درد، حالات عشق پاک، دريغا عشق که شد و بازنيامد، چنين گفت بامداد خسته، ظهور و سقوط بنيادگرايي، اگزيستانسياليسم و حکمت متعاليه، چنين گفت شيخ نيشابور، چنين گفت حافظ، حالات عشق پاک، ميرسيد علی همدانی … است. کتابهای نامبرده شده، در ايران به چاپ رسيده و رمان پرستو در باد، نخستين کتابی است از ايشان که به ابتکار دوستداران در خارج از ايران از سوی انتشاراتی آلفابت ماکسيما در سويد منتشر شده است.

(۲) «سلاح نقد، البته، نمی تواند جايگزين نقد با سلاح گردد، نيروی مادی بايد با نيروی مادی درهم شکسته شود؛ اما تئوری نيز، همينکه توده گير شود، به نيروی مادی مبدل می گردد. تئوری هنگامی توده ها را فرا می گيرد که استدلالی جدلی در جهت انسان کند و هنگامی در جهت انسان استدلال جدلی می کند که راديکال باشد. راديکال بودن به دست بردن به ريشه مسائل است. اما، برای انسان، ريشه خود انسان است. »  کارل مارکس: مقدمه سهمی در نقد فلسفه حقوق هگل- ۱۸۴۴

یک پاسخ

  1. کتابی بسیار زیبا و مهم راجع به دورهای تاریخی از جنبش کمونیستی ایران ، با قلمی شوا و عالی. خواندن این رمان زیبا را به همه رفقا توصییه میکنیم. برای سفارش کتاب به آدرس زیر مراجعه کنید. قیمت بدون هزینه پست 10 یورو می باشد.
    عنوان : کتاب پرستو در باد نوشته محمد قراگوزلو
    برای سفارش کتاب به ادرس زیر مراجعه کنید رای سفارش کتاب به آدرس زیر مراجعه کنید

    Alfabetmaxima Bokhandel

    Kaskögatan ۳۴- B .H
    ۱۶۴ ۷۶ / Kiskta
    Sweden
    Tel: ۰۰۴۶ ۸ ۷۶۰ ۰۳ ۴۳

    email: alfabetmaxi@yahoo.se

    http://WWW.alfabetmaxima.com Bankkonto nr. ۹۹۶۰۱۸۶۰۶۲۱۴۱۴

    Alfabetmaximai bokhandel Stockholm

    IBAN SE ۶۵۹۵۰۰ ۰۰۹۹ ۶۰۱۸۶۰۶۲۱۴۱۴ BIC -kod (swift-adress) NDEASESS

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: